Сонсголын үеэр ХХААХҮЯ-ны Газар тариалангийн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Д.Есөн-Эрдэнэ газар тариалангийн салбарт төрөөс үзүүлсэн дэмжлэг, түүний хэрэгжилт болон үйлдвэрлэлийн үр дүнгийн талаар танилцууллаа.

Газар тариалангийн салбарын өнөөгийн үзүүлэлт

Танилцуулгад Монгол Улсын газар тариалангийн нийт талбай 1.17 сая га, үүнээс тариалсан талбай 557.7 мянган га, уринш 279.9 мянган га байгаа талаар дурджээ. 2025 оны гүйцэтгэлээр нийт ургац 1.194 сая тонн, салбарын орлого тухайн оны үнээр 1.93 их наяд төгрөг болсон бөгөөд хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлд газар тариалангийн үйлдвэрлэлийн эзлэх хувь 18.3 хувь байна гэж мэдээлэв. Мөн тариалангийн үйлдвэрлэлд үр тариа 33 хувь, төмс 13 хувь, хүнсний ногоо 27 хувь, тэжээлийн ургамал 23 хувь, техникийн ургамал 4 хувь эзэлж байгааг танилцуулсан байна.

Төрөөс ямар хэлбэрээр дэмжлэг үзүүлдэг вэ?

Төрийн дэмжлэгийг улсын төсөв, ХХААХҮЯ-ны өөрийн хөрөнгө, дилер аж ахуйн нэгж болон гадаадын зээл зэрэг эх үүсвэрээр санхүүжүүлдэг гэж танилцууллаа. Дэмжлэгт хүнсний болон үрийн улаанбуудай, техник тоног төхөөрөмж, ургамал хамгааллын бодис, бордоо, малын тэжээлийн үр болон бусад бүтээгдэхүүн багтдаг байна. Мөн бүтээгдэхүүнийг Хөдөө аж ахуйн биржийн арилжаа болон шууд худалдаагаар борлуулж, худалдан авагчид зээл, урьдчилгаа төлбөр болон 1–3 жилийн хугацаатай төлбөрийн нөхцөлөөр олгодог хэлбэрийг танилцуулжээ.

Техник, тоног төхөөрөмжийн дэмжлэг

2008–2025 онд газар тариалангийн салбарт техник, тоног төхөөрөмжийн зээлийн дэмжлэг үзүүлсэн мэдээллийг танилцуулсан байна. Энэ дэмжлэгийн үр дүнд үр тарианы техникийн 82 хувь, зүтгэх хүчний техникийн 65 хувь шинэчлэгдсэн гэж мэдээлэв. Мөн техникийн шинэчлэл нь технологийн ажлыг хугацаанд нь гүйцэтгэх, хөдөлмөрийг хөнгөвчлөх, бүтээмжийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн гэж тайлбарлав. Төмс, хүнсний ногооны техникийн хувьд 2023–2025 онд нийт 330 иргэн, аж ахуйн нэгжид 21.81 тэрбум төгрөгийн үнэ бүхий техник олгож, 10.05 тэрбум төгрөгийн дэмжлэг үзүүлсэн байна. Үүний дүнд төмсний үйлдвэрлэлийн механикжуулалтын түвшин 80 хувь, хүнсний ногооных 55 хувь болсон гэж танилцуулжээ.

Бордоо, ургамал хамгааллын бодисын дэмжлэг

2023–2025 онд бордооны дэмжлэгт нийт 794 иргэн, аж ахуйн нэгж хамрагдаж, 33 мянган тонн бордоо олгосон байна. Үүнд нийт 11.5 тэрбум төгрөгийн дэмжлэг үзүүлжээ. 2025 онд бордооны дэмжлэгийн хэмжээ 15.7 мянган тонн болсон байна. Танилцуулгад бордооны хэрэглээ нэмэгдсэнээр ургацын хэмжээ төмсөнд 19 хувь, хүнсний ногоонд 22 хувь, улаанбуудайд 13.1 хувь нэмэгдсэн гэж мэдээлсэн байна. Харин ургамал хамгааллын бодисын хувьд 2025 онд 138.8 тонн бүтээгдэхүүнийг зээлээр олгосон үзүүлэлт танилцуулгад байна.

Улаанбуудайн нөөц

Хүнсний улаанбуудайн нөөц бүрдүүлэлтийн мэдээллийг мөн танилцууллаа. 2008–2025 онд улаанбуудайн нөөц бүрдүүлэлт жил бүр харилцан адилгүй байсан бөгөөд 2016 онд 634 мянган тонн-д хүрчээ. 2025 онд 193 мянган тонн улаанбуудай нөөц бүрдүүлсэн байна.

Улаанбуудайн үйлдвэрлэл нэмэгджээ

Газар тариалангийн салбарын үр дүнг 2007 болон 2026 оноор харьцуулсан танилцуулгад улаанбуудайн тариалсан талбай 118.8 мянган га-аас 316.9 мянган га, ургац 102.9 мянган тонноос 497.1 мянган тонн, нэгжийн ургац 8.7 ц/га-аас 15.7 ц/га болсон үзүүлэлтийг харуулжээ. Мөн 2026 оны улаанбуудайн үйлдвэрлэлийг 497.1 мянган тонн байхаар тооцсон байна.

Тосны болон тэжээлийн ургамлын үйлдвэрлэл

Тосны ургамлын тариалсан талбай 2014 онд 86.5 мянган га байсан бол 2025 онд 153.6 мянган га болж өссөн байна. Тэжээлийн ургамлын үйлдвэрлэл 2025 онд 198.2 мянган тонн хүрсэн бөгөөд танилцуулгад 2008 онтой харьцуулахад 10 дахин нэмэгдсэн гэж дурджээ.

Төмс, хүнсний ногооны үйлдвэрлэл

Төмсний үйлдвэрлэл 2008 онд 115.5 мянган тонн байсан бол 2026 оны танилцуулгад 168.2 мянган тонн болсон үзүүлэлтийг харуулжээ. Хүнсний ногооны үйлдвэрлэл 2008 онд 80.6 мянган тонн байсан бол 2025 онд 218.4 мянган тонн хүрсэн байна. Мөн хүнсний ногооны нэгжийн ургацын үзүүлэлтүүдийг он оноор харьцуулжээ.

Хүлэмжийн аж ахуйн дэмжлэг

Нийлэг хальсан хүлэмжийн зээлийн дэмжлэгийн хүрээнд 2007–2024 онд нийт 5,706 хүлэмжид 15.0524 тэрбум төгрөгийн зээл олгосон байна. Хүлэмжийн үйлдвэрлэлийн хэмжээ, тариалсан талбайг мөн он оноор харьцуулсан бөгөөд 2025 оны үзүүлэлтээр зуны болон өвлийн хүлэмжийн үйлдвэрлэлийн хэмжээг танилцуулжээ.

Жимс, жимсгэний үйлдвэрлэл

Жимс, жимсгэний суулгацын зээлийн дэмжлэгийн хүрээнд 2010–2020 онд зээл олгосон мэдээллийг танилцуулсан байна. Жимс, жимсгэнэ тариалсан талбай 2009 онд 704.4 га байсан бол 2018 онд 3,887.6 га, 2023 онд 3,542 га, 2025 онд 2,842.8 га болсон байна. Тус салбарт чацаргана болон жимс, жимсгэний үндэсний хөтөлбөрүүдийн хүрээнд дэмжлэг үзүүлсэн талаар дурдав.

Салбарын үйлдвэрлэлийн ерөнхий үр дүн

 

Ийнхүү сонсголын үеэр танилцуулсан мэдээллээр газар тариалангийн салбарт төрөөс техник, тоног төхөөрөмж, бордоо, ургамал хамгааллын бодис, улаанбуудай, хүлэмж, жимс жимсгэний суулгац болон бусад хэлбэрээр дэмжлэг үзүүлсэн байна. Дэмжлэгийн хэрэгжилтийг тариалсан талбай, ургац, нэгжийн ургац, үйлдвэрлэлийн хэмжээ, хамрагдсан иргэн, аж ахуйн нэгжийн тоо зэрэг үзүүлэлтээр он оноор харьцуулан танилцуулсан юм.

Уг ерөнхий хяналтын сонсгол Есдүгээр сарын 28, 29-ний өдрүүдэд Төрийн ордонд зохион байгуулагдаж байна.