Буйлнаас цус гарах, ам хуурайших, хэл улайж өвдөх, амны хөндийд шарх үүсэх зэрэг өөрчлөлт нь зөвхөн шүд, буйлны өвчлөлөөс шалтгаалдаггүй. Эдгээр шинж тэмдэг чихрийн шижин, аминдэмийн дутагдал, дархлааны тогтолцооны зарим өвчинтэй холбоотой байж болохыг эрүүл мэндийн байгууллагууд анхааруулж байна.
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын 2025 оны Гуравдугаар сарын 17-нд нийтэлсэн мэдээллээр дэлхий даяар 3.7 тэрбум орчим хүн амны хөндийн өвчнөөр өвчилсөн гэсэн тооцоо гарчээ. Үүнд шүд цоорох, шүдний тулгуур эдийн өвчин, шүдгүйдэл, амны хөндийн хорт хавдар зэрэг багтдаг. Эдгээр өвчин нь хооллох, ярих, өдөр тутмын амьдралын хэвийн үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлдөг байна.
Амны хөндийн эрүүл мэндийн өөрчлөлтөөс хамгийн түгээмэл ажиглагддаг нь буйлнаас цус гарах, улайж хавдах шинж юм. Энэ нь ихэвчлэн буйлны үрэвсэлтэй холбоотой боловч зарим тохиолдолд шүдний тулгуур эдийн өвчний шинж байж болно. АНУ-ын Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэнгийн харьяа Шүд, гавал нүүрний судалгааны үндэсний хүрээлэнгийн мэдээлснээр чихрийн шижинтэй хүмүүс шүдний тулгуур эдийн өвчнөөр өвчлөх эрсдэл өндөр байдаг байна. Түүнчлэн шүдний тулгуур эдийн үрэвсэл нь цусан дахь глюкозын хэмжээг хянахад хүндрэл учруулж болзошгүй юм.
Үүнээс гадна шүдний тулгуур эдийн өвчин болон зүрх судасны өвчлөлийн хооронд хамаарал байгааг Америкийн зүрхний холбооны судалгааны дүгнэлтэд тэмдэглэжээ. Гэхдээ шүдний тулгуур эдийн өвчин зүрх судасны өвчнийг шууд үүсгэдэг гэсэн шалтгаан, үр дагаврын холбоо одоогоор бүрэн тогтоогдоогүй байна.
Ам байнга хуурайших нь анхаарах шаардлагатай өөр нэг шинж тэмдэг юм. Ам хуурайших буюу ксеростоми нь шүлсний ялгаралт багассанаас үүсэж болох бөгөөд зарим эмийн нөлөө, чихрийн шижин, Шегрен өвчин зэрэгтэй холбоотой байж болно. Шүлс нь амны хөндийг чийгшүүлэх, хоол боловсруулах үйл явцад оролцох, шүдийг хамгаалах үүрэгтэй. Иймээс ам удаан хугацаанд хуурайших нь шүд цоорох, мөөгөнцрийн халдвар үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг байна.
Харин хэл улайж өвдөх, үрэвсэх нь В12 аминдэм, фолат буюу В9 аминдэмийн дутагдлын үед ажиглагдаж болно. Их Британийн Үндэсний эрүүл мэндийн албаны мэдээлснээр эдгээр шим тэжээлийн дутагдал нь хэл өвдөх, улайх, амны хөндийн салст бүрхэвчид шарх үүсэх зэрэг шинжээр илэрч болдог. Мөн төмрийн дутагдал зарим тохиолдолд хэлний үрэвсэл үүсэхэд нөлөөлдөг. Гэхдээ зөвхөн хэлний өнгө, гадаргуугийн өөрчлөлтөөр аминдэм, эрдэс бодисын дутагдлыг оношлох боломжгүй юм.
Амны хөндийн салст бүрхэвч дээр цагаан өнгөр үүсэх нь кандидоз буюу мөөгөнцрийн халдварын шинж байж болно. Энэ үед цагаан өнгөрийг арилгахад доорх салст улайсан, заримдаа цусархаг байж болдог. Харин амны хөндийд үүссэн, арилдаггүй цагаан эсвэл улаан толбо нь өөр төрлийн эмгэгийн шинж байж болох тул мэргэжлийн эмчид үзүүлэх шаардлагатай.
Их Британийн Үндэсний эрүүл мэндийн албанаас амны хөндийн шарх гурван долоо хоногоос удаан эдгэрэхгүй байх, аманд ургацаг үүсэх, улаан эсвэл цагаан толбо гарах, залгихад хүндрэлтэй болох зэрэг өөрчлөлтөд анхаарахыг зөвлөж байна. Эдгээр нь амны хөндийн хорт хавдрын үед илэрч болох шинж тэмдэг боловч заавал хорт хавдартай гэсэн үг биш юм. Шалтгааныг эмчийн үзлэг, шаардлагатай шинжилгээгээр тогтооно.
Амны хөндийн эрүүл мэндийг хамгаалахын тулд фтор агуулсан шүдний оогоор өдөрт хоёр удаа шүдээ угаах, шүдний завсрыг тогтмол цэвэрлэх, сахар ихтэй хүнс, ундааны хэрэглээг хязгаарлах, тамхинаас татгалзахыг Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага зөвлөж байна. Мөн амны хөндийд удаан хугацаанд арилахгүй өөрчлөлт илэрвэл шүдний эмчид хандаж, шалтгааныг тодруулах нь өвчнийг эрт илрүүлэхэд чухал ач холбогдолтой юм.
Эх сурвалж: ДЭМБ

