Дэлхийн улс орнуудад ажлын цаг, амралтын өдрийн зохицуулалт харилцан адилгүй. Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллага /ILO/-ын ажлын цагийн тухай анхны конвенцуудаар үйлдвэрлэл, худалдаа, оффисын тодорхой төрлийн ажилд өдөрт найм, долоо хоногт 48 цагаас хэтрүүлэхгүй байх зарчмыг тогтоосон. Харин хожим 40 цагийн ажлын долоо хоногт үе шаттай шилжихийг нийгмийн стандарт болгон дэвшүүлжээ. Мөн ажилтан долоо хоногийн долоон хоног тутамд дор хаяж 24 цаг тасралтгүй амрах зарчмыг Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллага /ILO/-ын конвенцод тусгасан байдаг.
Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага /OECD/-ын мэдээллээр 2025 онд Мексикийн нэг ажилтан жилд дунджаар 2,205 цаг, Коста Рикад 2,183, Чилид 1,912, БНСУ-д 1,833, АНУ-д 1,800 цаг ажиллажээ. Харин Японд 1,598, Данид 1,369, Германд 1,332 цаг байсан бол OECD-ийн дундаж 1,736 цаг байв. Мексик, Германы үзүүлэлтийн зөрүү 873 цаг бөгөөд үүнийг найман цагийн ажлын өдрөөр энгийнээр хөрвүүлбэл ойролцоогоор 109 ажлын өдөртэй тэнцэнэ.
Гэхдээ энэ зөрүүг улс орнуудын хөдөлмөрийн нөхцөл, үр ашгийн шууд эрэмбэ гэж ойлгож болохгүй. OECD өөрөө жилийн дундаж ажилласан цагийн үзүүлэлтийг тухайн нэг жилийн түвшнээр улс хооронд шууд харьцуулахад тохиромжгүй гэж анхааруулдаг. Учир нь бүтэн болон хагас цагийн ажил эрхлэлтийн бүтэц, цалинтай амралт төдийгүй статистикийн эх үүсвэр, ажилласан цагийг тооцох арга улс бүрд ялгаатай.
Хөдөлмөрийн бүтээмжийг харин ажилласан хугацаанд бий болгосон эдийн засгийн гарцаар хэмждэг. OECD-ийн түгээмэл ашигладаг үзүүлэлт нь нэг цаг ажиллахад бий болгосон ДНБ юм. 2025 оны урьдчилсан тооцоогоор нэг цагийн хөдөлмөрийн бүтээмжийн өсөлт Европын Холбоонд 1.4 хувь, АНУ-д 1.7 хувь байсан бол OECD-ийн тооцооллоор Японд ойролцоогоор 1.3 хувь, БНСУ-д 1.8 хувь байжээ. Эдгээр нь бүтээмжийн хэмжээ бус, өмнөх оноос хэр өөрчлөгдсөнийг харуулсан үзүүлэлт юм.
Ажилласан цаг болон нэг цагийн бүтээмжийн ялгааг Мексик, Германы 2024 оны үзүүлэлтээр илүү тод харж болно. Тухайн онд Мексикийн нэг ажилтан жилд дунджаар 2,215 цаг, Германд 1,334 цаг ажилласан байна. Өөрөөр хэлбэл, Мексикийн үзүүлэлт Германаас ойролцоогоор 66 хувиар өндөр байжээ. Харин OECD-ийн 2024 оны нэг цагийн хөдөлмөрийн бүтээмжийн тооцоогоор Мексикт ажилласан нэг цагт 33.6 ам.долларын, Германд ойролцоогоор 83 ам.долларын ДНБ ногдож байв. Үүнийг 2020 оны тогтмол үнээр, худалдан авах чадварын паритет /PPP/-аар тооцож гаргасан. Ингэснээр Германы нэг цагийн хөдөлмөрийн бүтээмж Мексикийнхээс ойролцоогоор 147 хувиар өндөр дүн гарч байна.
Гэхдээ дээрх харьцуулалтаас “бага цаг ажилласнаар бүтээмж автоматаар өснө” гэсэн дүгнэлт хийх боломжгүй. Улс орны бүтээмжид технологийн түвшин, хөрөнгө оруулалт, ажиллах хүчний ур чадвар, үйлдвэрлэлийн бүтэц, ажлын зохион байгуулалт зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлдөг. OECD ч эдийн засгийн өсөлтийг зөвхөн илүү олон цаг ажиллуулах бус, ажилласан нэг цаг тутмын үр ашгийг нэмэгдүүлэх замаар тогтвортой өсгөх нь чухал болохыг онцолж байна.
Тиймээс урт цагаар ажилладаг улс заавал өндөр бүтээмжтэй байдаггүй. Харин нэг цагийн хөдөлмөрөөс хэр их үнэ цэн бий болгож байгаа нь хөдөлмөрийн үр ашгийг илүү бодитой харуулах үзүүлэлт юм.
Эх сурвалж: Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага /OECD/; Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллага /ILO/

